Архитектот и универзитетски професор Мишко Ралев со години беше еден од најартикулираните гласови против градбите што никнаа во рамките на проектот „Скопје 2014“. На јавните трибини зборуваше за „дека на Скопје му се случи еден нов вирус“ што му ја цицаат енергијата на градот, а во колумните предупредуваше дека кичмата на Скопје се свитка под тежината на кич-унформата и нефункционалниот барок. Таа принципиелност ја градеше на два столба: бескомпромисноста на струка и личното уверување дека урбанизмот мора да служи на граѓаните, а не на партиските пиедестали.
Во средината на април оваа година, во интервју за Рацин.мк Ралев го изнесе и овој став:
„Тој проект (Скопје 2024) не само удар во животот на Скопје, тоа е удар и на нашиот идентитет. Затоа што да не заборавиме, архитектурата е базична активност, човекова активност којашто го одредува човекот културолошки, социолошки, па и идентитетски. Нели, ние сите се се фалиме со минатото наше со црквите од 14ти, од 11ти век, со народната архитектура по нашите градови, којашто е феноменална, но модерната архитектура некако како да ја тргнавме од професионалната архитектура“.
Затоа, кога на почетокот на летото се појави во анкетите како „најпосакуван независен кандидат“ за градоначалник на Скопје под капата на СДСМ, многумина очекуваа дека конечно ќе се појави стручна противтежа на популистичките мега-проекти. Ралев безрезервно повторуваше дека нема да склучува компромиси со униформираната мафија зависна од бетон и гипс, уверувајќи дека ќе ја сочува совеста и ќе влезе во изборната арена како професор, а не како партиски пиун.
Само неколку дена подоцна, ВМРО-ДПМНЕ пушти во оптек теза дека архитектот сепак ја менува страната. Ралев тогаш настапи во медиумите, видно револтиран, со уверување дека сè е „жолта штампа“ на неговите идеолошки противници. Таа реакција го зацврсти впечатокот дека човекот има кичма: говореше со факти, се држеше до стручната аргументација и тврдеше дека нема цена за која би излегол од сопствениот идеолошки темел.
А потоа – гром во тишина. Две недели подоцна, професорот се појави на прес-конференција на Орце Ѓорѓиевски, градоначалничкиот кандидат на ВМРО-ДПМНЕ. Таму го чекаше топол пречек и флоскули за „заедничка визија за модерно Скопје“. Ралев потврди дека се приклучува на „тимот што има енергија за ревитализирање на метрополата“. Од антикандидат на „бетонската партија“ стана нејзин почесен сојузник.
Надвор од партиските штабови немаше ракоплескање. Урбаните активисти го обвинија за политички прагматизам, а дел од неговите студенти напишаа дека професорската строгост паднала на првиот испит заради лична амбиција. И не станува збор само за смената на фудбалски дрес; станува збор за смена на конфигурацијата на вредности. Како сега да и објасниш на јавноста дека „вирусот“ одеднаш станал „лек“, а тоа да го направиш без да ја уништиш довербата која си ја градел со децении?
Архитектите знаат: ако темелот е слаб, објектот пати од микропукнатини сè додека не попушти. Во политичкиот живот, темелот е принципот, а ѕидарскиот малтер е интегритетот. Секој компромис со сопствената доктрина создава невидливи празнини кои потоа ги шири притисокот на политиката. Кога една личност на јавна функција ќе свитка кичма, се крши нејзината носивост – а со тоа и носивоста на целиот идеен објект што го нуди на граѓаните.
Можеби Ралев ќе тврди дека одлуката е чин на „демократска зрелост“ – токму како што архитектот некогаш мора да се помири со нов урбанистички план. Но граѓаните, скромно, не бараат најмногу: бараат доследност. Ако си го нарекол вмроовско Скопје „бетонски вирус“, тогаш остани имунолог, а не станувај негов пи-ар советник. И ако велиш дека струката е над партијата, не кревај знаме секој пат кога матичната партија не ти оди по ќефот или прави (во овој случај многу точна проценка) за твоите капацитети и насоката каде сакаш да го видиш Скопје.
За Скопје, најважно прашање сега е дали архитектот-професор може да ја врати згаснатата верба дека струката навистина може да му застане на патот на партискиот бетон. Довербата, како и бетонската плоча, откако ќе се распукне, тешко се крпи. А ако и кичмата на јавниот морал се свитка под товарот на калкулациите, ќе ни остане град на кој му фали не само естетика, туку и интегритет.
Следните избори можат да ја потврдат старата лекција: архитектурата без темел нема стабилност, а јавниот живот без кичма – нема веродостојност. Опстанокот на градот не зависи од спектакуларни фасади, туку од невидливиот, но неопходен челичен скелет на принципи. А тој се гради тешко, а паѓа со едно пресвртливо ветување.
ИЗВОР: racin.mk
