Има ли кој да го чуе училишното ѕвонче?

Го слушаш ли ѕвонотo? Она грациозно „динг-донг“ што секоја јуни се разлева по асфалтот пред училиштата. Годинава е поинаков – потивок, како ехо во полупразен хол. Во клупите сè уште мириса на штотуку отпечатени учебници – првпат по шест години децата ќе учат странски јазици од нови книги, не од фотокопии со одлепени корици. Министерката Весна Јаневска држи прес, гордо додава: „Од септември, ниту еден ученик без учебник!“ – ветување што звучи како храбар шамар на дигиталната ера.

Само неколку улици подалеку, Стефан – осмоодделенец со ранец потежок од мечтите – тајно запишува во тетратка имиња на градови: Вирцбург, Парма, Осло. „За секој случај“, шепоти. На телевизор се врти прилог за Шангајската листа: табела во која кај „North Macedonia“ повторно зјае празно место – без рангиран универзитет меѓу првите илјада. Тоа молчење на екраните говори погласно од секоја прес-конференција: за десет години, јавните пари за наука се стопија од 5 % на 3,8 % од БДП, а реформите стојат во недоопишани стратегии.

Стефан знае дека статистиката нема душа, но ја почувствува во дворот: годинава во неговото училиште има 40 деца помалку; средношколската клупа на братучедот во Охрид веќе е празна по нивното семејно „едносмерно“ патување за Германија. Податоците велат дека за една деценија државата изгубила 27 000 ученици; средните училишта – дури една петтина од запишаните.

И анкетираните го потврдуваат: речиси две третини од младите би се качиле на првиот автобус без намера да се вратат, огледувајќи го врвот на недовербата во систем што не ги препознава нивните таленти.

Но приказната уште не е завршена. Во рацете на Стефан е учебник што конечно мириса на ново мастило; во главата – идеја дека лабораторија може да се изгради и дома, ако некој отвори врата наместо да ја затвори. Ѕвонот повторно ќе заѕвони и прашањето е: ќе одекне ли пред празни клупи – или пред генерација што одбра да остане? Изборот не е само нивни; тој е наш, овде, сега, пред портите што и самите треба да ги поправиме за да не бидат излез – туку влез во иднината што ја заслужуваме.