Додека Украина ја проширува својата кампања на напади со беспилотни летала на долг дострел длабоко во руска територија, Москва се чини дека најде начин да ги претвори некои од тие напади во проблем за Киев.
Имено, Русија почна да ги попречува украинските беспилотни летала и да ги пренасочува кон соседните членки на НАТО, особено Финска и балтичките земји, што создава зголемен безбедносен и политички предизвик за некои од најблиските сојузници на Украина.
Неколку балтички функционери и јавни личности во разговор за „Киев Индепендент“ предупредија дека понатамошните инциденти постепено би можеле да ја еродираат јавната поддршка за Украина во земјите кои досега беа меѓу најцврстите поддржувачи на Киев.
Инциденти во Финска, Латвија и Естонија
Првиот голем инцидент се случи во март, кога неколку беспилотни летала се урнаа во Финска. Локалните власти потврдија дека барем едно од нив било украинско, што предизвика официјално извинување од Киев.
Потоа, во мај, неколку беспилотни летала влегоа во латвискиот воздушен простор од Русија, а едно се урна во близина на складиште за нафта во источниот град Резекне, недалеку од руската граница. Тоа беше прв пат украински беспилотен авион да падне во Латвија. Со денови, латвиските власти избегнуваа јавно да го потврдат потеклото на авионот, иако наводно имале докази за нивниот извор. На крајот, Украина ја разјасни ситуацијата и повторно се извини.
Последиците во Латвија беа непосредни и сериозни. Инцидентот откри длабоки тензии во владејачката коалиција околу националната безбедност и предизвика политичка криза што кулминираше со оставка на премиерката Евика Силина на 14 мај.
Набргу потоа, и Естонија се соочи со криза. На 19 мај, борбен авион на НАТО за прв пат собори сомнителен украински дрон над естонска територија. Слични инциденти беа повторени неколку пати во деновите што следеа, предизвикувајќи зголемена загриженост во регионот.
Русија пренасочува беспилотни летала и шири пропаганда
Службениците истакнуваат дека нема индикации дека Украина намерно ги таргетирала своите сојузници. Секој инцидент се случил за време на украинските напади врз цели во Русија. Украина, која повеќе од четири години се брани од целосна руска инвазија, ги прошири своите операции со беспилотни летала, а примарните цели на Киев се енергетските и воените објекти во северозападна Русија.
Според украинските службеници, Русија намерно користи системи за електронско војување за да ги пренасочи украинските беспилотни летала на територијата на НАТО.
„Русија продолжува да ги користи своите системи за електронско војување за да ги пренасочи украинските беспилотни летала кон балтичките земји. Москва го прави ова намерно, а сè е придружено со зголемена пропаганда“, рече портпаролот на украинското Министерство за надворешни работи, Георги Тихи.
Пропагандата стана очигледна веднаш по секој инцидент. Руските официјални лица веднаш се обидоа да ги прикажат авионските несреќи како доказ дека Украина – или дури и самите земји членки на НАТО – ја загрозуваат регионалната безбедност.
На 19 мај, руската Служба за надворешно разузнавање (SVR) дополнително ја заостри својата реторика, отворено заканувајќи се на Латвија и изнесувајќи неосновани тврдења дека украинските беспилотни летала ја користат латвиската територија за да ја нападнат Русија. Агенцијата тврдеше дека украинскиот персонал веќе е стациониран во латвиските воени бази и додаде дека „локациите на центрите за донесување одлуки на латвиска територија им се добро познати“.
Поранешниот руски претседател Дмитриј Медведев отиде чекор понатаму, сугерирајќи дека балтичките земји треба да го повикаат Член 5 од НАТО за колективна одбрана, но против Украина.
„Требаше да предложат нешто друго: да го повикаат Член 5 од Вашингтонскиот договор против Украина поради нападот“, рече Медведев.
Пораката одразува поширок руски напор да создаде тензии меѓу Украина и нејзините сојузници, прикажувајќи го Киев како закана за европската безбедност. Ситуацијата е особено чувствителна поради фактот што балтичките земји и Финска постојано се меѓу најсилните поддржувачи на Украина, залагајќи се за построга политика кон Москва и обезбедувајќи воена и финансиска помош што, во однос на големината на нивните економии, ја надминува онаа на поголемите европски држави.
Сојузниците се загрижени за политичките последици
Неколку балтички претставници признаа дека ако инцидентите продолжат, јавното незадоволство може да расте со текот на времето. Томас Хендрик Илвес, претседател на Естонија од 2006 до 2016 година, предупреди дека повторените упади со беспилотни летала постепено би можеле да ги еродираат ставовите на јавноста кон Украина.
„Апсолутно. Па кој сака беспилотни летала да влезат на нивна територија?“, изјави Илвес за Kyiv Independent кога беше прашан дали ваквите инциденти би можеле да влијаат на поддршката за Киев.
„Тоа е причина за загриженост. И мене ме загрижува“, додаде тој.
Илвес ја посочи политичката криза во Латвија како пример за тоа колку сериозни можат да бидат последиците.
„Видовме дека имаше конкретен ефект во Латвија“, рече тој, предупредувајќи дека влијанието е ограничено досега, но „ако продолжи да се случува, сигурен сум дека ќе почне да влијае на мислењата“.
Естонскиот министер за одбрана Хано Певкур слично изјави дека Естонија јавно го повикала Киев да ја заостри контролата врз беспилотните летала за да избегне политички последици меѓу сојузниците.
„Мора да разговараме за тоа. Мора да бидеме многу јасни и искрени едни со други“, изјави Певкур за Kyiv Independent.
„Нема потреба да се доведува во прашање поддршката што Естонците ѝ ја даваат на Украина“, додаде тој, истакнувајќи дека Киев сака сојузници како Естонија, Латвија, Полска и Финска „на своја страна“.
Полскиот министер за одбрана Владислав Косињак-Камиш, исто така, се осврна на прашањето невообичаено директно.
„Украина, се разбира, мора да биде попрецизна тука за да избегне поттикнување руски провокации. Нашата територија не смее да биде нарушена или загрозена“, рече тој на 21 мај.
Киев се обидува да ги смири сојузниците
Свесен за политичката чувствителност, Киев брзо дејствуваше за да ги смири сојузниците по инцидентите. Министерот за надворешни работи Андриј Сибига рече дека Украина е подготвена директно да соработува со балтичките држави и Финска за да спречи слични инциденти во иднина.
„Ја потврдив подготвеноста на Украина да соработува со балтичките држави и Финска со цел да се спречат вакви инциденти, што вклучува директно ангажирање на нашите експерти“, рече Сибига. Тој исто така нагласи дека Украина има богато искуство во борбата против беспилотни летала по години одбрана од масовни руски напади.
Украински функционер изјави за Kyiv Independent дека Киев сега е во „секојдневен контакт“ со балтичките сојузници во врска со инцидентите и можните превентивни мерки, но одби да прецизира какви би можеле да бидат тие мерки.
Европската Унија, исто така, ја препозна растечката закана, нагласувајќи ја потребата од посилни механизми за колективна одбрана.
Портпаролот на Европската комисија, Томас Рење, изјави за „Киев Индепендент“ дека одговорот на упадите е одговорност на националните влади, но тврдеше дека инцидентите ја покажуваат важноста на пошироките европски одбранбени иницијативи.
„Ова навистина ја истакнува потребата од клучните иницијативи на ЕУ што ги предложивме, како што се иницијативата за одбрана од беспилотни летала или воздушниот штит“, рече Рење.
Главниот виновник е сè уште Русија
И покрај тензиите, балтичките претставници постојано нагласуваат една клучна точка: тие на крајот не ја обвинуваат Украина, туку Русија. Јонатан Всевиов, главен секретар на естонското Министерство за надворешни работи, рече дека јавноста во Естонија генерално разбира дека инцидентите се директен резултат на руската инвазија.
„Естонската јавност е доволно добро информирана за да разбере зошто беспилотните летала воопшто летаат – причината е руската агресивна војна“, изјави Всевиов за „Киев Индепендент“.
„Таа одлука е донесена во Москва, а не во Киев“.
Тој додаде дека беспилотните летала влегле во естонскиот воздушен простор поради „руско мешање“ и тврди дека повеќето луѓе го разбираат поширокиот контекст.
„Такви работи не треба да се случуваат и единственото вистинско решение е крајот на руската војна“, рече тој.
Латвиски функционер изрази слично мислење.
„Веруваме дека Украина има целосно право на самоодбрана, што вклучува и такви контранапади“, изјави тој за Kyiv Independent.
„Планираме да соработуваме со Украина за да ги споделиме најдобрите практики во технологиите за беспилотни летала и системите против беспилотни летала. Ова е проблем создаден од Русија додека ја продолжува својата војна против Украина.“
Извор: vecer.mk
