Неформален член 5 или „сличен на член 5“ од Вашингтонскиот договор, врз кој се темели колективната заштита во НАТО, е вид безбедносна гаранција што би ѝ била дадена на Украина по евентуален мировен договор со Русија. Зад оваа идеја стојат најмоќните држави на Алијансата – САД, Велика Британија, Франција, Германија и уште неколку земји.
Но, што значи формулацијата „сличен на член 5“, која ја употреби американската администрација, откако стана јасно дека Украина веројатно никогаш нема да стане полноправна членка на НАТО?
Сегашната примена на „неформалниот член 5“
Денес тој се спроведува преку испорака на оружје и опрема за Киев, обука на украинските сили за користење западна техника и борбени тактики. Таквиот ангажман има значаен воен импакт врз руската инвазија, но не претставува директна колективна одбрана.
По евентуален мир, Вашингтон веќе најави дека нема да испраќа војници во Украина, туку само ќе нуди воздушна поддршка. Американскиот претседател Доналд Трамп, пак, бара европските сојузници да преземат поголем дел од товарот и да распоредат мировници на украинска територија.
Ризици од мировници
Можноста за стационирање на НАТО сили во Украина, на што Москва жестоко се противи, отвора нови дилеми.
Во случај на обновени руски напади, мировниците би станале легитимна цел.
Постои ризик Киев да инсценира инциденти со цел да ја вовлече Алијансата во поширок конфликт.
Така, „сличен на член 5“ може да доведе до вклучување на земји членки во директна војна со Русија, нешто што НАТО досега вешто го избегнуваше.
Единството на НАТО под притисок
Членот 5 предвидува дека напад врз една членка е напад врз сите. Но, иако формално обврзувачки, денешната дебата во земјите членки покажува дека не сите би биле подготвени да го почитуваат во целост.
Активирање на „сличен на член 5“ би можело да ја стави Алијансата пред тежок тест – дали навистина може да реагира единствено или ќе се соочи со поделби што би ја разнишале нејзината иднина.
Македонија и можноста за учество
Во модерната историја НАТО на член 5 се повика само еднаш – по терористичките напади во САД на 11 септември 2001. Тогаш, и Македонија испрати воен контингент во Авганистан, иако не беше членка.
Дали Вашингтон би побарал македонски војници во Украина? Веројатно не. Македонија веќе ја надмина својата реална помош за Киев, особено со испорака на оружје од советско производство. Можно е само симболично учество со мировни сили, и тоа со согласност на Москва.
Заклучок
„Сличен на член 5“ е политички компромис, но носи ризик да ја вовлече Алијансата во директна конфронтација со Русија. Сè ќе зависи од:
исцрпеноста на Москва,
подготвеноста на НАТО да ризикува,
и способноста на Киев да опстане без полноправно членство.
Војната во Украина е повеќе од регионален конфликт – тоа е одмерување на воената и политичката моќ на Русија со НАТО. Дали ќе има мировна пауза со нова безбедносна формула или опасна ескалација, ќе се покаже во следните месеци.
Извор: kurir.mk
