Македонија е соочена со енергетска саморанливост и застарени капацитети за базно производство на електрична енергија. Потребно е што поскоро да се изградат нови производствени капацитети за базно производство на електрична енергија, како хидроелектрани и гасни когенеративни централи каде државата ќе има доминантно учество, смета д-р Ристо Цицонков, редовен професор на Машински факултет – Скопје. Но ваквиот потег, според треба да е придружен со исклучително строги еколошки стандарди и мониторинг.
„РЕК Битола е пред скоро затворање заради старост на опремата и исцрпените резерви на јаглен. Потребни се нови државни хидроелектрани (ХЕЦ Чебрен и др.) и гасни когенеративни централи. Пред неколку години се изградија извесен број мали хидроелектрани од кои државата ја купува произведената електрична енергија по бенефицирана цена. Хидроенергијата припаѓа во обновливи извори, а малите хидроцентрали исто така даваат базна електрична енергија. Во земјава постојат потенцијали за нови мали хидроцентрали, но во меѓувреме се создаде полемика во јавноста дека тие ја деградираат животната средина“, вели во колумната д-р Ристо Цицонков, редовен професор на Машински факултет – Скопје.
Професорот предлага да се искористи норвешкото искуство, како и праксата во големите европски економии каде над 20% од над 20.000 мали хидроцентрали се наоѓаат во заштитени природни зони. Односно воведување на строги еколошки стандарди и мониторинг со што ќе се исклучи и влијанието на политичарите или власта.
„Дозволите за изградба на овие хидроцентрали се одобруваат само ако проектите задоволуваат добро осмислени закони и прописи, а подоцна при нивната работа се врши постојана контрола (мониторинг) дали се заштитува животната средина и животот во реките. Има разни сензори, на пример за протокот на вода во коритото да не падне под биолошкиот минимум. Ако нивото на реката падне под минимумот, турбините престануваат со работа. Досегашните позитивни показатели од работата на малите хидроцентрали се причина зошто Европската Унија има позитивен став кон изградбата на овој тип хидроцентрали“, објаснува тој.
За ставот на домашните еколошките организации, кои се категорично против изградба на мали хидроцентрали, особено кога се планирани во заштитени и екосистемски значајни подрачја, вели дека „ако има деградација на животната средина и нема ефективен мониторинг од надлежни институции – критиките се оправдани“. Но тоа, според него не треба да ја исклучи одлуката да се градат хидроцентралите.
„Со оглед на фактот дека хидроелектраните користат обновлив извор на енергија и дека на РМ ѝ е неопходна базна електрична енергија, предлагам да го пресликаме искуството од некоја европска земја (Австрија, или Швајцарија, или …) и да се донесат соодветни строги прописи за изградба и мониторинг на работата на мали хидроцентрали. И сакам да нагласам инвеститор да биде државата Република Македонија со најмалку 51% сопственост. Во случај на приватен инвеститор, тој ќе ја продава произведената електрична енергија на отворен пазар по највисока можна цена, а државата ќе остане повторно без базна електрична енергија. И ќе продолжи и понатаму да дава многу милиони евра за увоз на струја“, го објаснува својот предлог професорот Цицонков.
