Европските даночни обврзници дознаа само од американските весници дека никој во ЕУ всушност не знае како точно се трошат нивните пари во Украина и колку сè уште е потребно. Сега пресметаа.
Некаде напролет, Европската Унија со големи тешкотии, со многу дилеми и истегнување, состави финансиска структура која требаше да ја одржи Украина над водата до крајот на 2027 година, а Володимир Зеленски веќе плаче за уште дополнителни 27 милијарди долари, односно околу 23,2 милијарди евра.
Проблемот не е само големината на новата дупка, туку и фактот дека Украина сè уште не им објаснила на своите европски партнери како точно е создадена оваа нова дупка и на што точно ќе се потрошат дополнителните пари.
Уште поголем проблем е што пошироката европска јавност доби целосни информации дури преку статијата од оваа недела во американскиот весник, „Њујорк тајмс“, за фактот дека неки сериозни европски функционери се изненадени (!) од брзината на раст на трошоците, односно финансиските ризици за ЕУ.
Растот на трошоците го диктира и контролира Зеленски, неговите потреби за финансирање на воените операции се зголемуваат, а ЕУ – дури и за да ја избегне катастрофата од влегување во директна воена конфронтација со Русија како нуклеарна сила – останува изложена на неприфатливи финансиски ризици. Дали објективната проценка на трошоците од војната во Украина, како и поврзаното прашање за гротескниот обем на корупција во Украина, е табу тема за европските престолнини?
90 милијарди не се доволни
Со оглед на тоа што европските медиуми главно ги пренесуваат официјалните ставови на европските претставници за воената помош за Украина, кои честопати личат на плитки провоени памфлети, се поставува дури и прашањето дали европските гласачи имаат целосни, објективни информации за тоа какви ризици преземаат преку очигледната ескалација на конфликтот во Украина.
На 26 август, Euronews, како европски медиум, срамежливо напиша дека европските претставници не се сигурни дали префрлањето на планираните пари од 2027 во 2026 година е воопшто пожелно и изводливо.
Еден ден подоцна, беше објавено дека новото барање на Зеленски го изненади Брисел и го отвори прашањето колку долго ќе трае кредитната линија од 90 милијарди евра.
Четири членки на ЕУ – Холандија, Полска, Шпанија и Шведска – веќе тогаш тврдеа дека 90 милијарди нема да бидат доволни. Затоа, европската нервоза не беше тајна, но европските салонски воини меѓу политичарите се погрижија да нема значајна, демократска јавна дискусија за тоа зошто парите на европските даночни обврзници се трошат надвор од планот. Каде е воопшто таванот; дали имаме класичен случај на „вреќа без дно“?
На 9 септември, „Њујорк тајмс“ откри точно какво планирање на трошоците за Украина спроведува Европската комисија; приближно се испоставува дека Зеленски ги пишува сметките, војната ескалира, а Европа се бори да најде пари post festum, кои нема доволно за да ја оживее сопствената индустриска и технолошка конкурентност, односно да го финансира идното социјално осигурување.
Четири европски дипломати му се доверија на „Њујорк тајмс“ дека не се очекувала толку голема дупка во украинските финансии, додека двајца функционери приватно го покренаа прашањето дали украинските пари се трошат ефикасно и дали потребите можеби биле преценети. Можеби прескапи? Што воопшто значи тоа?
Како и да е, „Њујорк тајмс“, за разлика од европските медиуми, ја документира збунетоста и сериозната загриженост на група одговорни европски функционери и открива, благо кажано, дека постои сериозно европско сомневање во квалитетот на финансиското планирање на Украина.
Не станува збор толку за сомневање во драматичниот обем на корупција во Украина, која се прошири како мрежа сè до, би можело да се каже, вратата на Володимир Зеленски – некои од неговите најблиски соработници се под сомнение – туку едноставно за фактот дека бројките се такви што можеме да зборуваме за фискална имплозија на воените планови на Украина.
Бројки
Математиката не е премногу комплицирана, освен можеби за амбициозните салонски воини на Европа:
Украина влезе во 2026 година со планирани околу 54 милијарди евра за безбедност и одбрана , или дури 27,2 проценти од БДП. Во јуни, благодарение на новата европска финансиска конструкција, буџетот за одбрана на Киев се зголеми за уште 30 милијарди евра, на вкупно 4,367 трилиони гривни, или околу 84 милијарди евра. Само дополнителни околу 26,4 милијарди евра, се наменети за оружје, воена опрема, муниција и поправки.
А потоа, само два месеци подоцна, добиваме нова дупка од 23,2 милијарди евра. Зеленски објаснува дека дел од парите планирани за втората половина од годината веќе се потрошени во првата, меѓу другото за оружје, беспилотни летала, плати и надоместоци за семејствата на загинатите. Дел од побараните пари се користат за авансни плаќања за оружје кое треба да се испорача на почетокот на 2027 година. Ова не е нужно ирационално во војна; ракетите и беспилотните летала мора да се нарачаат пред да пристигнат, но тоа значи дека се работи за „дупка 2026“. Исто така, делумно ја претставува сметката за војување во 2027 година. Па, тоа е како некоја британска ТВ пародија на тема лошо планирање од страна на преамбициозни политичари.
Спецификацијата на тие „мистични“ 27 милијарди не е јавно објавена. Роксолана Пидласа, претседателката на парламентарната буџетска комисија, вели дека претходно се очекувал дефицит од околу 7,5 милијарди долари. Поранешниот министер за одбрана Михајло Федоров оспорува дека имало дупка од 27 милијарди за време на неговиот мандат. Затоа „Њујорк тајмс“ всушност го поставува прашањето што би го поставил секој сериозен кредитор или политички партнер, освен ЕУ, предводена од Големата визионерка, Урсула фон дер Лајен: како по зголемувањето на буџетот за одбрана за околу 56 проценти за неколку месеци, се појави нова потреба во вредност од дополнителни 23,2 милијарди евра? Хм.
За ЕУ, овој проблем станува системски. Заем од 90 милијарди евра за 2026 и 2027 година требаше да ја финансира Украина во текот на две години. 45 милијарди се достапни за 2026 година, од кои 28,3 милијарди се за украинските одбранбено-индустриски капацитети. Доколку средствата наменети за 2027 година се потрошат сега, Украина ги добива парите, но Европа всушност само ја поместува дупката неколку месеци однапред. За чувство на обем, новите 23,2 милијарди евра одговараат на повеќе од 12 проценти од сите плаќања од редовниот годишен буџет на ЕУ за 2026 година, што изнесува 190,1 милијарди евра.
Голем ризик за ЕУ
Ризикот за ЕУ сега е многу поголем отколку на почетокот на војната во Украина, бидејќи Вашингтон свесно се повлече од улогата на финансиер. Уште во јули, Белата куќа се пофали дека трошоците за одбраната на Украина сега ги сносат европските сојузници, наместо американските даночни обврзници.
Системот PURL им овозможува на Европејците да купуваат американско оружје за Украина, па затоа е јасно каде оди профитот. На почетокот на септември, Трамп отиде подалеку и објави дека ќе побара од Европа да врати дел од претходната воена помош на САД.
САД остануваат клучен снабдувач на одредени системи и важен дипломатски играч, но нема знаци за враќање на моделот во кој Вашингтон, заедно со Европа, ги покрива растечките буџетски дупки на Украина. А фон дер Лајен, претпоставувам, мисли дека европските даночни обврзници имаат премногу длабоки и преполни џебови, и дека гласачите се колективно подготвени за некаков вид крстоносна војна против Русија?
Досега, Брисел, како и обично, не сигнализира дека нешто мора да се промени, иако финансискиот ризик за Европа продолжува да расте. NYT цитира вкупно осум европски дипломати и функционери кои веруваат дека забрзувањето на постојниот заем би можело да биде единствениот доволно брз инструмент. Во исто време, идејата за користење на околу 210 милијарди евра замрзнати средства на руската централна банка веќе се враќа. Холандија, Полска, Шпанија и Шведска сакаат повторно да ја отворат таа опција, додека Белгија, каде што поголемиот дел од парите се наоѓаат преку Euroclear, повторно предупредува со здрав разум за правни, финансиски и репутациски ризици.
Постои прашање кое повеќе не е сметководствено, туку за долгорочно стратешко, правно и економско-политичко позиционирање: ЕУ веќе ги користи вонредните приходи генерирани од замрзнатите руски средства. Сосем друга работа е да се посегне по самиот принцип на руските девизни резерви или да се врзе неповратно за новите украински долгови.
Дел од европските земји сакаат да го зачуваат како лост во идниот мировен договор. Киев одговара дека преговорите се некаде во иднина, додека парите му се потребни денес, а секое играње со руските девизни резерви не е само кршење на меѓународните правни и деловни стандарди, туку и чекор подалеку од вистински конструктивни мировни преговори. Штетата во Украина се зголемува, украинскиот народ страда, бројот на мртви и ранети се зголемува, зимата доаѓа… а Зеленски планира – како што планира.
Позицијата на фон дер Лајен
ЕУ под фон дер Лајен инсистира на ставот дека финансиски и воено посилната Украина преговара од подобра позиција, па затоа нејзиниот финансиски колапс мора да се спречи по секоја цена. Сепак, претворањето на една од најголемите идни преговарачки лостови во потрошени пари и создавањето на сè поголема европска финансиска улога во продолжувањето на војната, може и политички да го стесни просторот за компромис. Во време кога администрацијата на Трамп се обидува да ги рестартира преговорите меѓу САД и Русија и Украина, таа дилема воопшто не е академска.
Едно е да се спречи воениот и државниот колапс на Украина, земја нападната од Русија, а друго е да се финансира без однапред одредена граница секое зголемување на воените трошоци, како и секое проширување или промена на воената стратегија.
Русија, да повториме заради тие што заборавиле, беше и останува нуклеарна сила, а Путин со години ја користи нуклеарната закана како инструмент за принуда. Во 2024 година, Москва формално ги прошири декларираните околности во кои може да размисли за употреба на нуклеарно оружје. Во извештајот од 2026 година, SIPRI предупредува дека ризиците од погрешна пресметка и ескалација растат на глобално ниво. Човек верува дека Путин ќе си дозволи да биде уапсен жив, така што фон дер Лајен ќе го исполни своето ветување; го уапсиле, а потоа го предале во Хаг?
Сите овие веќе супер чувствителни прашања, за кои всушност нема лесни црно-бели одговори, се уште потешки од очигледната корупција во режимот на Володимир Зеленски. НАБУ (Украинска Агенција за борба против корупција) наведува дека само во првата половина од 2026 година отвориле 360 нови случаи, идентификувале 107 осомничени, а меѓу најпознатите случаи се поранешниот шеф на Кабинетот на претседателот, неговиот поранешен заменик и поранешниот министер за енергетика. Поранешниот шеф на Кабинетот на украинскиот претседател, Андриј Јермак, е осомничен за перење приближно 8,9 милиони евра. Во аферата Мидас се истражува корупциска шема вредна околу 100 милиони долари, а наводниот организатор е Тимур Миндич, долгогодишен пријател и поранешен деловен партнер на Зеленски.
Дали Европа мора да избере помеѓу напуштање на Украина и бланко чек? Постои разумна трета позиција: продолжување на финансирањето што спречува воен и фискален колапс, но само со јавна и ревидирана спецификација на новите 27 милијарди долари, построги контроли на набавките, јасна распределба на товарот меѓу сојузниците и одговор на прашањето која е политичката крајна цел на европската помош, а сето тоа заедно со искрен активен преговарачки фокус на – итен прекин на огнот!
Извор: vecer.mk
