Надворешниот долг на Северна Македонија на крајот од првиот квартал од годинава е речиси непроменет – 4,63 милијарди евра или 28,4 % од проектираниот БДП. На прв поглед, цифрата изгледа стабилна; зад неа, сепак, се крие старото прашање: што навистина финансираме и кои се шансите да го отплатиме? Две третини од бремето (67,9 %) и понатаму го носи приватниот сектор, кој, без системски реформи и со ограничен извозен капацитет, останува ранлив на секоја промена на каматните стапки во еврозоната.
Истовремено, негативната меѓународна инвестициска позиција достигна 8,96 милијарди евра, односно 54,9 % од проектираниот БДП. Тоа е повеќе од чиста статистика: бројката сведочи дека државата и приватните компании должат далеку повеќе отколку што странските инвеститори имаат вложено тука. Во практика, ова значи поскап капитал, побавен раст и повисокo економско крешливо ткиво – посебно ако ЕЦБ продолжи со постепено затегнување на монетарната политика.
Властите се фалат дека долгот „не бележи значителна промена“, но одржувањето на статус кво во услови на растечки трошоци за финансирање не е успех, туку предупредување. Земјата веќе плаќа повисоки трошоци за нови заеми, а поголемиот дел од извозот е концентриран во неколку индустриски зони и во мал број производи со ниска додадена вредност. Доколку глобалното побарување забави, обврските кон странство ќе станат уште потешки.
Притоа, институциите остануваат без јасна стратегија како да го скршат кругот на ниска продуктивност и висока задолженост. Додека приватниот сектор се потпира на краткорочно задолжување за ликвидност наместо на долгорочни инвестиции, државата продолжува да финансира инфраструктура со скапи евробврзници наместо да создаде услови за продуктивни домашни вложувања.
Во ваква констелација, неизменетиот номинален долг не е утеха. Она што е загрижувачки е трендот: сè поизразена зависност од странски капитал без паралелен раст на конкурентноста. Ако политичарите повторно останат на статистички фрази, следниот квартален извештај може да покаже дека „стабилната“ стагнација полека се претвора во структурен јаз од кој излезот ќе биде сè поскап.
ИЗВОР: racin.mk
