Купувањето храна во Европа може да чини повеќе од тројно, зависно од земјата во која се полни кошничката. Швајцарија има највисоки цени меѓу анализираните земји, додека Македонија е меѓу најевтините, покажува анализата на „Еуроњуз бизнис“, заснована на податоци од платформата „Нумбео“.
Сепак, пониските цени не значат автоматски дека храната е подостапна за граѓаните. За тоа пресудни се и платите, куповната моќ и делот од семејниот буџет што се троши за основни потреби.
Кошничка од 18 производи во Македонија чини 43,90 евра
„Еуроњуз“ ги собрал цените на 18 прехранбени производи во октомври 2026 година, сметајќи го секој производ по еднаш. Просечната вредност на ваквата кошничка во ЕУ изнесувала 69,84 евра.
Во Македонија истите ставки чинеле 43,90 евра, а во Молдавија, која е најевтина во споредбата, 41,10 евра. На спротивниот крај е Швајцарија, со 137,90 евра, додека во Норвешка кошничката достигнала 116,10 евра.
Во регионот, пресметката покажува цена од 45,50 евра во Косово, 45,90 евра во Романија и 49,70 евра во Србија. Во Црна Гора и Босна и Херцеговина износот е по 49,80 евра.
Ова е споредбена кошничка, а не пресметка на месечните трошоци за исхрана на едно домаќинство.
Швајцарија најскапа, Романија најевтина во ЕУ
Според посебниот индекс за цени на прехранбени производи, заснован на податоци од средината на 2026 година, Швајцарија е за 89,2 проценти над просекот на ЕУ. Следуваат Исланд и Норвешка, а високи цени имаат и Луксембург и Данска.
Меѓу петте големи европски економии опфатени во споредбата, Франција е најскапа, со цени за 27,5 проценти над европскиот просек. Германија, Велика Британија и Италија исто така се над просекот, додека Шпанија е под него.
Во рамките на ЕУ, најниски цени има Романија, за 33,3 проценти под просекот. Македонија има индекс од 59,8, при европски просек поставен на 100, односно номиналните цени се за околу 40 проценти пониски.
Поевтина храна не значи полесен живот
Експертите посочуваат дека споредувањето на цените без приходите може да создаде погрешна слика за животниот стандард.
Во Романија, и покрај пониските цени, храната и безалкохолните пијалаци учествуваат со 23,1 процент во потрошувачката на домаќинствата. На ниво на ЕУ, тој удел изнесува 13,6 проценти.
Тоа значи дека граѓаните во земја со поевтини производи можат да издвојуваат поголем дел од заработувачката за храна отколку жителите на поскапа земја со повисоки плати.
Зошто цените толку се разликуваат?
Цената на полиците не зависи само од суровините. Во неа се вклучени платите на работниците, енергијата, транспортот, закупнините, даноците и трошоците за складирање и продажба.
Според експертите цитирани од „Еуроњуз“, разликите ги обликуваат и конкуренцијата меѓу трговците, земјоделската продуктивност, девизните курсеви и потрошувачките навики.
Како пример се наведува бел леб од 500 грама, кој според „Нумбео“ чини 3,18 евра во Данска, наспроти 1,02 евро во Бугарија. Разликата е повеќе од тројна, иако станува збор за иста категорија производ.
Енергијата и горивата дополнително влијаат врз целиот синџир — од обработката на земјиштето до доставувањето во супермаркетите. Експертите потсетуваат и дека забавувањето на инфлацијата не значи пад на цените: додека инфлацијата е позитивна, производите продолжуваат да поскапуваат, само со побавно темпо.
Податоците на „Нумбео“ се засноваат на цени што ги внесуваат корисници. Споредбата покажува разлики во номиналните цени, додека рангирањето може да се промени кога ќе се земат предвид куповната моќ и количините што домаќинствата навистина ги купуваат.
